Uzależnienie od IRC
To właśnie koncentracja i własny wkład w rozwój sytuacji powodują, że naprawdę trudno oderwać się od IRC...
Arkusze kalkulacyjne są drugą pod względem popularności grupą programów pracujących na komputerach osobistych, zaraz za edytorami tekstu. Pozwalają one na operacje na liczbach i datach, od tak prostych jak sumowanie czy wyliczenie oprocentowania, po skomplikowane modele finansowe. Zestawienia liczb moga być przedstawiane na wykresach.
Najbardziej znane z nich to Microsoft Excel, Lotus 1-2-3 i Quattro Pro; na poczatku 1994 roku tylko te trzy według danych Romtec obejmowały 68 sprzedaży wszystkich arkuszy na rynku amerykańskim, a nawet 94 procent sprzedaży arkuszy na Windows.
Arkusz kalkulacyjny został wynaleziony przy końcu lat siedemdzisiątych przez programistę Dana Bricklina. Podczas pobytu w Harvard Business School zauważył, że skomplikowane obliczenia są dokonywane w rzędach liczb zapisanych na tablicach. Gdy w którymś rzędzie jedna z liczb zmieniła się, wyniki działań z jej udziałem musiały być po kolei zmieniane. Bricklin postanowił stworzyć rodzaj komputerowej tablicy z obliczeniami. I tak narodziła się ida arkusza kalkulacyjnego.
Pierwszy arkusz kalkulacyjny, program o nazwie Visicalc, powstał w 1978. Został napisany na komputer Apple II przez Boba Frankstona i Dana Bricklina. Miał on obszar pracy ograniczony tylko do stu komórek, a każde obliczenie zabierało ponad dwadzieścia sekund. Bricklin chciał, by jego arkusz był sterowany myszką, ale w tych czasach niewielu użytkowników komputerów posiadało myszki. Myszka stała się podstawowym narzędziem pracy z arkuszem dopiero od czasów Windows i programu Microsoft Excel.
Program Visicalc był tak popularny, że IBM specjalnie zwlekał z wypuszczeniem swego komputera IBM PC aż do czasu, gdy wersja na IBM PC tego arkusza będzie gotowa. IBM PC pojawił się na rynku w 1981 roku. Od tego czasu arkusze są jednym z najbardziej popularnych rodzajów programów na tych komputerach, zaraz po edytorach tekstu. Najbardziej znanym arkuszem stał się jednak nie Visicalc, a Lotus 1-2-3.
Lotus 1-2-3 pojawił się na rynku w lutym 1993. Nazwano go 1-2-3, ponieważ składa się z trzech podstawowych komponentów: arkusza, tworzenia wykresów i bazy danych.
Excel firmy Microsoft, pierwszy arkusz na Windows, jest dziś bez wątpienia nabardziej popularnym programem tej klasy. Posiada on wszystkie elementy typowego współczesnego arkusza działającego w środowisku graficznym: praca z myszką, możliwość tworzenia wykresów, użycie paska narzędziowego. Wszystkie te elementy wprowadzono już kilka lat temu, w wersji 3.0. Wersja 5.0 daje możliwość pracy w trzech wymiarach.
Dlaczego 1-2-3 przegrał z Excelem? Ponieważ firmie Lotus nie udało się na czas przygotować dobrej wersji programu na Windows. Lotus 1-2-3 1.0 for Windows nie był dobrym produktem i wielu użytkowników 1-2-3 "przesiadło" się wtedy na bardziej atrakcyjny Excel. Podobnie było z edytorem Word Perfect, który bardzo późno i niezbyt udanie trafił na Windows, tracąc swoją dominującą pozycję na rynku na rzecz Microsoft Word for Windows.
Pierwsza wersja Microsoft Excel została operacowana dla komputerów Apple Macintosh w 1985 roku. W 1985 pojawiła się wersja na Windows, a na OS/2 - w 1989.
Excel 3.0 pojawił się w styczniu 1991 roku, na Windows i OS/2. Zajmował zaledwie trzy dyskietki 1.44 MB. Wprowadzono tu obok podstawowych możliwości operacji na danych w arkuszu, także możliwości bazy danych, język makropoleceń, tworzenie wykresów z danych w arkuszu. Excel musiał w możliwościach graficznych mierzyć się z Wingz, dziś już mało znanym programem, ale w tym czasie w wersjach na Macintosh i PC wyznaczającym standardy graficznego przedstawiania danych.
W Excel 4.0 wprowadzono technikę przeciągnij-i-upuść (drag-and-drop) do edycji komórek arkusza, a także automatyczne uzupełnianie zawartości komórek liczbami czy datami. Można było tworzyć arkusze o 16 tysiącach rzędów i 256 kolumnach, zawierające do 16 MB danych; wydaje się to dużo, ale można spotkać skomplikowane modele finansowe, które potrzebują dużo więcej miejsca na dysku. W kolejnych wersjach Excela poradzono sobie z tym; można już tworzyć arkusze większe niż 16 MB. Arkusze, wykresy i makropolecenia można było zapisać w jednym pliku o rozszerzeniu .xlw.
W Excel 5.0 z końca 1993 roku wprowadzono wiele drobnych, ale użytecznych zmian w interfejsie uzytkownika i sposobach pracy z arkuszem. Pojawiły się przekładki prowadzące do poszczególnych arkuszy; w jednym pliku .XLS mieścić się teraz może kilka arkuszy, tworząc skoroszyt (workbook). Koncepcja ta została zastosowana po raz pierwszy w Quattro Pro for Windows. Dodane zostało polecenie ukrywające większość elementów okna programu, a za to pozostawiające na ekranie jak najwięcej miejsca na zawartość arkusza. Wprowadzono możliwości wielowymiarowej analizy danych porównywalne z Lotus Improv. Excel 5.0 jest pierwszym programem Microsoft, w którym można tworzyć programy w VBA, Visual Basic for Applications, specjalnej wersji Visual Basic przeznaczonej do automatyzacji prac biurowych. VBA zastąpił w Microsoft Excel, a później także w innych aplikacjach biurowych Microsoft, ich własne języki markopoleceń. Obok wersji na Windows 3.1 stworzono także wersje na MacOS i specjalną dla komputerów Apple PowerPC.
1-2-3 jest jednym z najbardziej znanych arkuszy kalkulacyjnych i do pewnego czasu jednocześnie najczęściej kupowanym; dopiero pojawienie się Windows i Microsoft Excel na tej platformie spowodowało, że zaczął tracić rynek. W 1986 roku pojawiła się wersja 2.01, w 1989 - 3.0 i 3.2, ustanawiając standardy dla innych arkuszy na komputerach osobistych. Jeszcze do początków 1992 roku sprzedano 16 milionów egzemplarzy 1-2-3 dla DOS i OS/2; wtedy też pojawiła się wersja na komputery Macintosh.
Sam Lotus nie najlepiej przygotował pierwszą wersję 1-2-3 na Windows we wrześniu 1991, dopiero kolejne zaczęły zdobywać rynek, ale już nie udało im się uzyskać przewagi nad Microsoft Excel. Wkrótce ukazała się wersja z poprawkami 1.1, ale to nie wystarczyło. W 1-2-3 1.0 dołączony był Adobe Type Manager, program do zarządzania skalowalnymi fontami.
1-2-3 4.0 for Windows z połowy 1993 roku pozwala na edycję zawartości komórek bezpośrednio w komórce, a nie w oddzielnym pasku edycyjnym. Arkusz może zawierać przekładki, każda z oddzielnymi tabelami danych, zapisywane w jednym pliku. Prawy klawisz myszki mógł być używany przy wskazaniu na obiekt do przywołania poleceń dotyczących go; wkrótce stało się to standardem w oprogramowaniu biurowym. Wersja ta stanowiła udaną próbę dorównania Microsoft Excel i Borland Quattro Pro for Windows. Na początku 1994 roku ukazała się multimedialna edycja 1-2-3 4.0 for Windows, na dysku CD-ROM, z dokumentacją w wersji elektronicznej, multimedialnym przewodnikiem po programie, programem ScreenCam do zapisywania aktywności na ekranie i Media Manager i Lotus Sound, programikami odtwarzającymi dźwięk i wideo. Mniej więcej w tym samym czasie pojawiła się jeszcze wersja 1-2-3 4.0 dla DOS, z graficznym interfejsem użytkownika podobnym do tej z Windows, jednak arkusze kaulkulacyjne były już zdecydowanie rozwijane głównie na Windows.
W wersji 5.0 wprowadzono polecenie szybkiego formatowania, pozwalające na przeniesienie naraz wszystkich atrybutów formatowania z jednej komórki do drugiej. Ciekawym rozszerzeniem graficznej prezentacji danych jest możliwość pokazywania ich na mapach.
Pierwsza wersja Quattro Pro na Windows pojawiła się w 1992 roku. Zyskała sporo dobrych ocen, podobnie jak następna, ukazująca się dziesięć miesięcy później, już z numerem 5.0; Quattro Pro zdobył wtedy czwartą część rynku. Jednak później znów zaczął zostawać w tyle za Microsoft Excel i Lotus 1-2-3 i w marcu 1993 roku Borland sprzedał program firmie Novell, kompletującej właśnie zestaw programów biurowych. Pozbycie Quattro Pro pozwoli mu się skupić na specjalności firmy: językach programowania i bazach danych, twierdzili wtedy przedstawiciele Borlanda.
Quattro Pro 1.0 for Windows miało wiele interesujących możliwości, między innymi możliwość pracy z wieloma arkuszami połączonymi w notatnik (notebook), wkrótce podchwyconą przez inne programy tej klasy. Podobnie było z użyciem prawego klawisza myszki do zmiany atrybutów wybranego obiektu.
Na początku 1992 roku Borland opracował jeszcze wersję 4.0 dla DOS, z elementami interfejsu graficznego, później wersję 5.0 dla DOS.
Zmiana wersji z 1.0 już na 5.0 tłumaczona była uzgodnieniem numeracji z wersjami na DOS, ale przy tym pozwoliła dorównać najwiekszym rywalom - Microsoft Excel i Lotus 1-2-3. "Nie wygląda to dobrze, gdy mamy najnowszą wersję produktu, która ma niższy numer niż jej konkurencja", powiedział wtedy Philip Kahn, szef firmy Borland.
Quattro Pro tworzyło z początku część Borland Office, wraz z bazą danych Paradox i edytorem WordPerfect. Po przejęciu przez Novella weszło do PerfectOffice, również z WordPerfect i Paradox, ale także z organizatorem osobistym InfoCentral oraz programem grafiki prezentacyjnej WordPerfect Presentations.
Quattro Pro 6.0 z początku 1995 roku był pierwszą wersją po przejęciu programu przez firmę Novell. Zmiany w interefejsie użytkownika miały zbliżyć program do innych aplikacji z pakietu PerfectOffice, przede wszystkim do edytora WordPerfect. Może współpracować z nimi w technice OLE2, która pozwala wstawić arkusz jako obiekt do dokumentu tworzonego w innym programie. Program był dostępny na dysku CD-ROM, z dokumentacją w wersji elektronicznej zapisaną w formacie programu do publikacji elektronicznych Envoy.
SuperCalc 5.5 for DOS miał za zadanie zdobyć rynek, tracony na rzecz działających na Windows akruszy firm Microsoft i Lotus. Dodano relacyjną bazę danych Silverado, obsługę programu myszką, fonty skalowalne Bitstream. Był to szybki w działaniu, ale niezbyt łatwy w użyciu produkt.
Pierwsza wersja SuperCalc for Windows nie była zbyt dobrym produktem, miała słaby, wręcz irytujący interefejs użytkownika i zestaw możliwości pracy z danymi i wykresami. Wprowadzono nowy język makropoleceń CA-BLE, przypominający Basic.
Wingz firmy Informix Software ukazał się najpierw na Macintosh, później, na jesieni 1990 roku – Windows i OS/2, a także na systemach unixowych. To w nim po raz pierwszy pojawiły się takie elementy jak pasek narzędzi, zawijanie tekstu w komórkach czy ramki tekstowe. Pozwalał tworzyć wiele typów wykresów, miał też rozbudowany język programowania Hyperscript.
W terminologii arkuszy kalkulacyjnych "trójwymiarowy” arkusz nie ma nic wspólnego z grafiką, ale oznacza arkusz, w którym dane przechowywać można nie tylko w rzędach i kolumnach, ale na wielu poziomach. Arkusz taki można wyobrazić sobie jako rodzaj kostki Rubika, gdzie na dane można patrzeć z wielu stron. Jednym z pierwszych arkuszy tego typu był Lotus 1-2-3 w wersji 3.0, która ukazała się na rynku w 1989 roku.
Arkuszem pozwalającym na pracę w więcej niż trzech wymiarach był także Improv, również produkt firmy Lotus, stworzony w roku 1990 i napisany wpierw dla komputerów NeXT w 1991, a dopiero w wersji 2.0 w roku 1993 - dla Windows.
Arkusze wielowymiarowe mają niewiele specjalistycznych zastosowań; nie stały się jednak tak popularne jak zwykłe arkusze; Improv miał zaledwie kilkuset tysięcy użytkowników, co wydaje się niewiele w porównaniu do kilku milionów Lotus 1-2-3 czy Microsoft Excel, a po kilku latach zaprzestano tworzenia jego nowych wersji. Najbardziej znane z arkuszy wielowymiarowych to Compete firmy Computer Associates i Lotus Improv.
20 lutego 1999
› Zbyt wiele też szkodzi (12 stycznia 2005)
› Nie aż tak duże (10 lutego 2004)
› Zmarł pionier relacyjnych baz danych (10 maja 2003)
› Sześć milionów europejskich graczy (20 lutego 2003)
› Niebezpieczne stare dyski (17 stycznia 2003)
› Pięć lat za Unią Europejską (7 stycznia 2003)
› IDC przewiduje rok 2003 (13 grudnia 2002)
› Prawdziwe ryzyko w wirtualnym unwersum (11 grudnia 2002)
› Najważniejsze urządzenie w domu (25 listopada 2002)
› Pośród cyfrowych wspomnień (21 listopada 2002)