Poczta elektroniczna (e-mail) to usługa posiadająca najwięcej użytkowników, polegająca na wymianie elektronicznych listów (e-mail messages) między dwoma osobami. Jest to odpowiednik wymiany listów na papierze.

Przesyłanie sobie wiadomości w postaci elektronicznej ma wiele dobrych stron. Nie zmusza obu stron do podejmowania konwersacji w jednym czasie, jak to dzieje się z telefonem. List elektroniczny łatwiej jest wysłać: pisze się go na komputerze i jednym klawiszem wysyła, bez szukania koperty, znaczka i spacerów do skrzynki pocztowej. Jest to bardzo szybka forma komunikacji, gdzie wiadomości docierają do najdalszych zakątków globu w ciągu dni (a zwykle godzin), a nie tygodni, jak w przypadku papierowej poczty. Elektroniczna wiadomość ma jeszcze inną przewagę nad papierowym listem czy faksem – wysyłany jest i otrzymywany plik tekstowy, który można poprawić czy uzupełnić i odesłać z powrotem. Można tak pisać całe dzieła; częściej jednak w ten sposób uzgadniane są biznesowe kontrakty czy pisane prace naukowe.

Do otrzymywania i wysyłania listów elektronicznych potrzebny jest program poczty elektronicznej i to pracujący we właściwym standardzie wymiany poczty. W Internecie używany jest standard SMTP (Simple Mail Transfer Protocol). Jego rozszerzeniem jest MIME (Multipurpose Internet Mail Extensions), pozwalające dołączać do listów pliki, zaznaczać tekst innym kolorem, wprowadzać do niego wytłuszczenie i pochylenie.

World Wide Web

World Wide Web to usługa nieco mniej popularna niż poczta elektroniczna, ale bardzo głośna dzięki środkom masowego przekazu, polegająca na zapoznawaniu się z treścią połączonych ze sobą multimedialnych stron (Web pages) oraz ich tworzeniu. Jej odpowiednikiem mogą być gazety i książki.

World Wide Web jest używana do publikacji informacji w formie elektronicznej. Może przesadą jest stwierdzenie, że jest ona największą rewolucją w sposobach publikacji od czasu wynalezienia maszyny drukarskiej – ale tylko niewielką przesadą. Każdy, kto posiada połączenie z siecią może zapełnić kawałek miejsca w "pajęczynie", budując własną stronę (home page), zyskując przez to szansę, że jego punkt widzenia poznają tysiące ludzi z całego świata.

Jest to sieć dokumentów powiązanych ze sobą odnośnikami hipertekstowymi, dokumentów multimedialnych, zawierających oprócz tekstu także grafikę, dźwięk, sekwencje wideo. Dokumenty te są umieszczone na serwerach HTTP (HyperText Transfer Protocol). Do odczytywania dokumentów czy też stron World-Wide Web przeznaczone są przeglądarki. Dokumenty World-Wide Web pisane są przy użyciu języka HTML, a najbardziej popularnym formatem graficznym jest GIF.

Grupy dyskusyjne

Grupy dyskusyjne Usenet (newsgroups) to mająca mniejszy zasięg, choć szybko rozwijająca się usługa pozwalająca na publiczne dyskusje w grupach poświęconych różnym zagadnieniom, podobna w wykorzystaniu do poczty elektronicznej; pokrewną usługą są listy dystrybucyjne, różniące się od grup sposobem rozsyłania wiadomości i dostępnością. Za odpowiednik można by przyjąć kluby dyskusyjne czy też wszelkiego rodzaju uporządkowane dyskusje.

Grupy dyskusyjne różnią sie od poczty elektronicznej tak, jak dyskusja w pełnym ludzi pokoju od ustronnego spotkania w cztery oczy. Gdy chcemy wysłać wiadomość do jednej, konkretnej osoby – używamy poczty elektronicznej. Gdy chcemy podzielić się swoimi opiniami na jakiś temat, wykorzystujemy do tego grupy dyskusyjne.

Na świecie istnieje ponad dziesięć tysiecy grup dyskusyjnych na prawie każdy temat, zorganizowanych w całą hierarchię, widoczną w ich nazwach. W Polsce istnieje niemal dwieście grup dyskusyjnychi kilkanaście serwerów, na których są przechowywane.

Zapis działania grupy dyskusyjnej ma postać zbioru listów, z których każdy posiada temat, nadawcę i datę wysłania. Odpowiedzi na poruszane tematy powiązane są z pierwszym listem na dany temat. Wypowiedzi w dyskusji przechowywane są tylko przez pewien czas, zwykle tydzień, inaczej uczestnicy dyskusji szybko utonęliby w powodzi informacji. Niektóre grupy mają swoje archiwa w postaci dokumentów World-Wide Web.

Do korzystania z grup dyskusyjnych stworzono specjalne programy; można jednak i tu używać przeglądarek Netscape Navigator czy Internet Explorer; oba programy mają wbudowane moduły dyskusyjnych. Wystarczy znaleźć serwer grup dyskusyjnych blisko siebie i wybrać interesujące grupy.

Biblioteki plików

Biblioteki plików FTP (File Transfer Protocol) to możliwość uzyskania programów, plików z grafiką lub dźwiękiem z zorganizowanych tematycznie bibliotek plików komputerowych (FTP sites), często powiązana ze stronami World Wide Web. Jest to odpowiednik wszelakiego rodzaju składowisk, sklepów, wypożyczalni, gdzie można wyszukać i otrzymać potrzebne rzeczy.

Wysyłanie plików razem z pocztą jest dobre dla porozumiewania się dwóch osób. Przy większej liczbie użytkowników lepiej jest stworzyć bibliotekę plików i uczynić ją dostępną dla wszystkich... lub tylko dla wybranych.

Biblioteka plików jest zakładana na komputerze podłączonym do sieci, na którym pracuje program – serwer FTP. Całość – pliki, komputer i oprogramowanie, nazywana jest po prostu serwerem FTP albo miejscem (site) FTP, czasem też biblioteką FTP. Użytkownik ma do dyspozycji inny program – klient FTP, który pozwala na połączenie się z danym komputerem, wędrówkę po katalogach i wybieranie plików do przegrania.

Na świecie stworzono tysiące serwerów FTP. Na wielu z nich przechowywane są programy darmowe lub dostępne za niewielką opłatą. Producenci sprzętu i oprogramowania mają swoje własne serwery, gdzie dostępne są wersje demonstracyjne programów, najnowsze sterowniki (do kart wideo czy dźwiękowych, drukarek...) i materiały informacyjne

Do przeszukiwania bibliotek FTP i znajdowania konkretnych plików wraz z miejscami, skąd można je przegrać służy system Archie, który możemy używać przy pomocy specjalnego programu – klienta Archie.

Dość dobrym programem do pracy z biblioteki FTP jest też Netscape Navigator. Pozwala on wyświetlać zawartośc katalogów i przegrywać pliki – to, co najważniejsze w użyciu FTP.

Telnet

Programy typu telnet pozwalają na możliwość pracy na odległych komputerach, na połączenie się z innym niż nasz komputerem w sieci i uruchamianie znajdujących się tam programów. Gdy połączy się z wybranym komputerem, dana maszyna staje się terminalem: właściwie niczym więcej niż klawiaturą i monitorem.

Jednym z może mniej poważnych sposobów wykorzystania tego narzędzia są gry sieciowe, zwane MUD. W grach tych może brać udział wielu użytkowników z całego świata; z reguły są to rozgrywki o tematyce fantastycznej, od świata serialu Star Trek po fantasy spod znaku AD&D.

Istnieje wiele programów telnet oferowanych jako shareware. Możemy je znaleźć niemal w każdym pakiecie programów internetowych. W Windows 95 program Telnet jest instalowany razem z całym systemem operacyjnym.

Gopher

Gopher jest systemem wyszukiwania dokumentów stworzonym przez University of Minnesota Microcomputer Center. Można go traktować także jako usługę informacyjną, jedną z form prezentacji informacji w Internecie; usługę niegdyś bardzo atrakcyjną i lepszą od FTP, ale dziś wypieraną przez World-Wide Web.

Do pracy z Goperem potrzebny jest program pracujący jako klient systemu Gopher. Program ten wyświetla na ekranie listę obiektów: katalogów i dokumentów. Lista ta tworzy wirtualną przestrzeń zwaną Gopherspace: jej elementy mogą być fizycznie położone o tysiące kilomentrów od siebie. Każdy dokument posiada opisową nazwę i ikonkę, oznaczającą typ dokumentu: tekst czy grafikę. Wskazanie dokumentu powoduje jego otwarcie w programie, który potrafi sobie z nim poradzić: na przykład edytor tekstu dla plików ASCII, program graficzny dla zdjęć.

W zamierzchłych czasach Internetu, gdy jeszcze nie znano World-Wide Web, Gopher spełniał podobną funkcję jak owa "pajęczyna" – był metodą publikacji informacji w Internecie, szeroko stosowaną przez uczelnie i instytucje rządowe. Jak się okazało World-Wide Web potrafi robić to samo i to znacznie lepiej, więc serwery Gophera zaczynają zanikać.

Znajdujące się na serwerach Gophera informacje mogą być wyszukiwane przy pomocy narzędzia zwanego Veronica. Ma ono ciekawą nazwę: tłumaczona jest ona albo poważnie i technicznie jak Very Easy Rodent Oriented Network Indexing and Cataloguing Archive (czyli VERONICA) albo mniej poważnie – po prostu Veronica... a Veronica jest dziewczyną Archie'go w znanym amerykańskim komiksie.

Do pracy z serwerami Gophera można używać specjalnych programów; ale doskonale radzi sobie tutaj przeglądarka World-Wide Web.

IRC i pozostałe usługi

IRC, czyli internetowe pogawędki (Internet Relay Chat) to możliwość bezpośredniej rozmowy grupy osób w czasie rzeczywistym, gdzie głos zastępowany jest przez tekst wpisywany z klawiatury komputera. W IRC istnieja kanały, na których rozmawia pewna grupa osób, od kilku do kilkuset; można również nawiązywać rozmowy tylko dwóch osób, niewidoczne dla innych. Jest to stosunkowo nowa usługa, obejmująca wąski krąg, ledwie kilka tysięcy osób w Polsce.

Podobną usługą jest ICQ (od I seek you – “szukam cię”) – odpowiednik urządzenia przywoławczego popularnie określanego jako pager, gdzie można wysyłać i otrzymywać krótkie, dosłownie kilkuzdaniowe wiadomości, które osoba posiadająca takie same oprogramowanie otrzyma czasem już w kilkanaście sekund po wysłaniu przez nas.

To najbardziej znane usługi internetowe. Można by jeszcze wymienić usługę przekazywania ciągłego sygnału (streaming) audio lub wideo firmy RealMedia. Pozwala ona na przykład na słuchanie radia przez Internet czy odtworzenie przemówienia. Jest to dobry sposób na przykład dla partii na pokazanie jej przemówienia jej polityka na swojej stronie. Usługa ta jest związana z World Wide Web – pliki komputerowe zawierające dźwięk czy ruchomy obraz są dostępne ze stron World Wide Web.

Ten sam użytkownik z reguły korzysta z więcej niż jednej usługi informacyjnej, najczęściej są to poczta elektroniczna i World Wide Web.

Czytelnicy i twórcy

W Internecie większość użytkowników jest pasywna, ograniczająca się do przeglądania stron World Wide Web, przyglądania się dyskusjom w grupach Usenet i pogawędkom IRC. Spora część jednak - szczególnie w porównaniu z innymi środkami przekazu - jest aktywna, tworzy czy współtworzy informacje odstępne w Internecie. Jest to korzystniejsza proporcja niż na przykład dziennikarzy gazety (nawet wraz z całym personelem technicznym) do ich czytelników, personelu radia czy telewizji do ich odbiorców.

Tylko w Polsce na różny sposób w Internecie aktywnie uczestniczą tysiące ludzi. W przypadku poczty elektronicznej aktywność oznacza wysyłanie listów, w przypadku World Wide Web - tworzenie stron internetowych, w przypadku Usenetu – uczestnictwo w dyskusjach, IRC - branie udziału w pogawędkach.

Aktywność ta, a także łączenie się w grupy o podobnych zainteresowaniach, prywatna i publiczna wymiana informacji i opinii, pozwala myśleć o Internecie jako o społeczności.

Jarosław Zieliński

5 grudnia 1997

Internet