Winter.pl> Panorama> Marketing polityczny

Dzieje komunikacji politycznej

Szukają w Google i Yahoo
Blisko jedna trzecia angielskojęzycznych użytkowników Internetu na świecie wykorzystuje serwis Google do wyszukiwania informacji.

W starożytności i średniowieczu podstawową formą porozumiewania się w sferze polityki było komunikowanie interpersonalne, opierające się na słowie mówionym. Ważną dziedziną sztuki politycznej była retoryka. Greccy sofiści kształcili mówców w umiejętności pokonywania ich przeciwników w dyskusji. Zarówno w greckich demokracjach jak i w Rzymie o powodzeniu spraw politycznych decydował mówca, jego sposób wysławiania i argumentacji. Przemówienia, zarówno wobec zebranych tłumów, jak i w salach zgromadzeń przedstawicieli, służyły promocji męża stanu.

W Grecji i Rzymie formą komunikacji politycznej była również sztuka: utwory poetyckie i teatralne, zajmujące się sprawami aktualnymi lub historycznymi, ale mające współczesne znaczenie. Przedstawienia teatralne gromadziły sporą widownie, stanowiąc dobry sposób oddziaływania na obywateli.

W Rzymie pojawiły się również formy pisane - gazeta urzędowa Acta Diurna, ulotki, plakaty, napisy na murach, karykatury - jednak ze względu na niewielkie możliwości techniczne i nikłą znajomość pisma miały one niewielkie znaczenie.

Podobne formy co w starożytności były stosowane w średniowieczu. Dopiero wynalazek druku zmienił ten stan, dając możliwość masowego powielania ulotek, książek i prowadząc do powstania prasy. W 1455 roku Johann Gutenberg wydrukował 200 egzemplarzy Biblii; w 1500 roku dostępnych było już pół miliona książek - religijnych, dzieł greckich i rzymskich klasyków, tekstów naukowych.

Pierwsze gazety powstały już na początku XVII wieku, między innymi niemiecka Avise Relation oder Zeitung w 1609 roku czy Merkuriusz Polski w 1661. Trafiały one jednak do wąskiego grona odbiorców. Dopiero w XVIII i XIX wieku pojawiły się dzienniki o sporych nakładach, mające wpływ na wydarzenia polityczne.

Władcy zaczęli doceniać rolę promocji własnej osoby i reklamy. Maksymilian I panujący w Niemczech popierał wydawanie gazet i książek promujących go; drukowane były ulotki, przygotowywane slogany i rysunki promujące władcę. Maksymilian wykorzystywał również elementy reklamy upominkowej, przygotowując drzeworyty z wizerunkiem cesarza, pamiątkowe monety i medale.

W XIX wieku znacznie zmienił się sposób prowadzenia polityki, dzięki rozwojowi parlamentaryzmu, przyznawaniu praw wyborczych, powstawaniu masowych partii politycznych. Rozwój techniki drukarskiej pozwolił na wydawanie gazet w sporych nakładach. W 1841 roku londyński Times uruchomił prasę drukarską o napędzie parowym, która mogła wydrukować trzy tysiące egzemplarzy.

Pierwszą fotografię zrobił w 1826 roku z okna posiadłości we francuskiej Burgundii Joseph-Nicephor Niepce. Był on też pierwszym człowiekiem, który poprawił zdjęcie, retuszując światło i cień. Swój obraz nazwał heliografem. Pierwsze fotografie ukazały się w prasie w 1865 roku. Retuszowanie oficjalnych zdjęć - już nie o światło, ale o postacie - wykorzystano w dwudziestowiecznej propagandzie politycznej.

W połowie XIX wieku powstały dwie znane i działające do dziś agencje informacyjne - Associated Press w 1848 roku i Reuters w 1851 roku.

Rozwój techniki drukarskiej i środków komunikacji, takich jak telegraf, umożliwia powstanie prasy masowej, dającej podwaliny dla systemu komunikowania masowego.

Wraz z rozwojem prasy masowej powstaje instytucja listu do redakcji, wysyłanego od stałych czytelników pisma. "W Anglii uważa się, że napisanie listu do redakcji to jedna ze szlachetniejszych form udziału w życiu publicznym, a wydrukowanie takiego listu w Timesie zostaje uznane za święto rodzinne" - pisze Leopold Unger.

Pierwsza linia telegraficzna powstała 24 maja 1844 roku i połączyła Waszyngton z Baltimore. Zainaugurował ją Samuel Morse, który wynalazł telegraf w roku 1838. Było to proste i praktyczne urządzenie. Nadawca używa przycisku do wypuszczenia serii długich i krótkich sygnałów, które są automatycznie zaznaczane na drugim końcu linii w postaci kropek i kresek. Urządzenie i kod Morse'a stały się międzynarodowym standardem.

Telegraf przyczynia się do wzrostu międzynarodowych korporacji, rozwoju kolei transkontynentalnych, zmienia sposoby prowadzenia działań wojennych, przyśpiesza rozwój środków masowego przekazu. Na wysyłaniu informacji prasowych przy pomocy telegrafu oparta była idea Associated Press. Dzięki telegrafowi wiadomości z dowolnego miejsca na Ziemi mogły dotrzeć do innego w ciągu tego samego dnia. Pierwsza linia telegraficzna w Polsce powstała w roku 1852, wzdłuż kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. W 1966 roku zostało uruchomione połączenie telegraficzne między Europą a Ameryką.

Dziś nie sposób sobie wyobrazić komunikacji międzyludzkiej bez pomocy telefonu, a coraz częściej - nawet bez pomocy telefonu komórkowego. Pierwszą rozmowę telefoniczną przeprowadził Alexander Graham Bell 10 marca 1876 roku. Telefon wkrótce zmienił sposób porozumiewania się ludzi na odległość. Zamiast pisać list czy umawiać się na spotkanie - wystarczy teraz podnieść słuchawkę.

Pod koniec XIX wieku powstają masowe partie polityczne, zabiegające o członków i głosy wyborców. Pojawiają się zawodowi politycy. Stopniowo wyodrębniają się techniki propagandowe związane z propagandą wyborczą.

28 grudnia 1895 roku zostaje wyświetlony pierwszy film - Wyjście z fabryki braci Augusta i Luisa Lumiere. Początkowo kino oddziaływuje tylko czarno-białym obrazem, później zostaje wprowadzony dźwięk i kolor. W 1926 roku powstaje pierwszy długometrażowy film dźwiękowy - Don Juan wytwórni Warner Brothers. Kino szybko zostało docenione jako narzędzie propagandy, dla przekazywania idei, poglądów i kształtowania zachowań masowej widowni. Do celów propagandowych wykorzystywała kino Trzecia Rzesza, przekazując ukryte w rozrywkowych filmach treści propagandowe, a jawnie - w kronikach filmowych. Zwracano uwagę na specyficzne połączenie muzyki, obrazu, ruchu, zbliżeń, przedstawiania profilu twarzy.

Początki komercyjnego radia przypadają na rok 1922, gdy w Nowym Jorku powstała pierwsza radiostacja ze znakiem wywoławczym. W 1926 roku powstaje sieć radiowa NBC, emitująca na terenie całych Stanów Zjednoczonych. Lata dwudzieste to w Stanach Zjednoczonych gwałtowny rozwój radia - zarówno liczby radiostacji jak i odbiorników, od 50 tysięcy w 1921 roku do 10 milionów w 1929. Nieco wolniej radio rozwijało się w Europie, pojawił się tu inny model radia - radia państwowego, związanego ze strukturami władzy politycznej. W Polsce stała stacja Polskiego Radia w Warszawie rozpoczęła pracę w roku 1926.

Radio, a później także i telewizja, stały się narzędziami propagandy i dywersji propagandowej, rzeczy charakterystycznych dla czasu ostrego starcia się ideologii i systemów politycznych, jakim był prawie cały wiek dwudziesty.

Prace nad telewizją i próbne transmisje prowadzono już przed drugą wojną, ale masowy rozwój telewizji przypada dopiero na drugą połowę XX wieku. Lata czterdzieste w Stanach Zjednoczonych i w Kanadzie oraz lata pięćdziesiąte w Europie to początki telewizji masowej. Telewizja dociera do niemal każdego zakątka globu, ma znaczny wpływ na prowadzenie polityki. Gdy telewizja dodana zostaje do grona środków masowego przekazu, pojawiają się tezy o mediach jako czwartej władzy, obok "globalnej wioski" McLuhana.

Jarosław Zieliński

14 lutego 2000

Marketing polityczny