Grupy dyskusyjne, znane też jako Usenet, to rozbudowany i efektywny system przekazywania informacji. Służą do porozumiewania się użytkowników Internetu, wymiany poglądów, uzyskiwania informacji o sprawach technicznych, wskazywania interesujących miejsc w Internecie. W Usenecie codziennie dyskutują na całym świecie miliony ludzi w ponad 28 tysiącach grup; w Polsce jest on wykorzystywany przez kilkanaście tysięcy ludzi mających do dyspozycji niemal 150 grup.
System ten rozpoczął swoje działanie jako na bazie protokołu wymiany danych pomiędzy serwerami unixowymi połączonymi w sieci - UUDP (Unix-to-Unix Copy Protocol). Później został przeniesiony również na serwery używające protokołu NNTP (Network News Transport Protocol) na TCP/IP.
Na system grup dyskusyjnych składają się: grupy i artykuły w nich, oprogramowanie klienta grup dyskusyjnych, serwery grup dyskusyjnych, protokół TCP/IP jako medium przesyłania artykułów oraz protokół NNTP spinający te elementy w działającą całość. Użytkownicy mają dostęp do artykułów używając klienta grup dyskusyjnych, a serwerami i komunikacją pomiędzy nimi zajmują się administratorzy Usenet.
Usenet to zbiór grup dyskusyjnych, ułożonych w sposób hierarchiczny - składają się nań hierarchie grup dyskusyjnych. Należą do nich grupy o tej samej tematyce (na przykład dotyczące rozrywki - rec.*) albo grupy z tego samego kraju (na przykład polskie grupy - pl.*). Nazwa grupy może się składać z kilku członów oddzielonych kropkami, w coraz bardziej szczegółowy sposób opisujących ich tematykę (na przykład pl.comp.www.nowe-strony) to grupa polska (pl), o komputerach (comp), o World Wide Web (www) a ściślej o nowy stronach World Wide Web (nowe-strony). Na świecie istnieje setki takich kategorii; polska struktura grup w dużej części naśladuje światową.
Część grup dyskusyjnych jest moderowana (moderated); większość pozostaje niemoderowana. W grupie moderowanej zostaje wyznaczona osoba lub grupa osób, które decydują o tym, czy dany posting może znaleźć się w grupie. Postingi są przesyłane wpierw do moderatora, który zapoznaje się z nimi i ocenia, czy odpowiadają tematyce grupy i nie łamią zasad etykiety sieciowej. W Polsce istnieje zaledwie kilka moderowanych grup dyskusyjnych. Moderowanie jest próbą obrony przed zaśmiecaniem grupy spamem i postingami nie na temat, które w popularnych grupach stają się prawdziwym problemem.
Dla tworzenia nowych grup obmyślona została i wprowadzona w życie specjalna procedura. Dla polskich grup zaczyna się od napisania propozycji i dyskusji nad nią w grupie pl.news.nowe-grupy, później przeprowadzane jest głosowanie. Jeśli grupa otrzyma wystarczająco duże poparcie, to zostaje utworzona. Cały proces trwa nawet kilka miesięcy, ale nie przeszkadza to w ciągłym praktycznie zwiększaniu się liczby polskich grup. W podobny sposób podejmowane są takie operacje jak zmiana miejsca danej grupy w hierarchii czy zmiana jej statusu na moderowaną.
W każdej grupie znajdują się artykuły (newsgroup articles), zwane też postingami (posts, postings). Postingi te zawierają głównie tekst, ale mogą też zawierać pliki binarne, binaria - grafikę, dźwięk, programy. Większość polskich grup nie pozwala na wysyłanie do nich binariów. Specjalnym rodzajem postingu są wiadomości kontrolne (control messages). Wiadomości kontrolne pozwalają na zdalne zarządzanie serwerami Usenet. Mogą nakazać serwerowi utworzenie, skasowanie czy zmodyfikowanie grupy dyskusyjnej, a także skasowanie wysłanego już postingu.
Postingi w grupie dyskusyjnej układają się w wątki (threads). Na wątek składa się pierwsza wypowiedź na pewien temat i wypowiedzi odnoszące się do niej - odpowiedzi (replies). Zwykle programy do odczytywania grup dyskusyjnych wyświetlają odpowiedzi pod pierwszym postingiem, z wcięciami. Odpowiedzi zaczynają się od "Re: ", po czym następuje temat pierwszej wypowiedzi.
Positing składa się z dwóch części: nagłówka i części głównej, zawierającej treść. Jest zbudowany podobnie jak wiadomość pocztowa. W nagłówku użytkownik wpisuje nazwę grupy dyskusyjnej, do których chce wysłać wiadomość, temat wiadomości. Podawany jest automatycznie jego adres pocztowy, dzień i godzina wysłania oraz kilka innych informacji technicznych oznaczających miejsce wysłania, oprogramowanie wysyłające posting. Podczas przekazywania postingu z serwera na serwer do nagłówka dopisywane są serwery, na które jest przesyłany, a także informacje o poprzednich postingach w tym samym wątku.
Użytkownik Usenetu korzysta z oprogramowania zwanego klientem albo czytnikiem grup dyskusyjnych (newsreader). W Polsce popularnymi programami tego typu są pine, Forte Agent, Netscape Navigator, Outlook Express z Internet Explorer.
Program ten potrafi połączyć się z serwerem grup dyskusyjnych używając protokołu NNTP, otrzymać od niego listę grup i ich opisów, a następnie ściągnąć i wyświetlić postingi z wybranych grup. Przy każdym połączeniu ściągane są tylko nowe postingi.
Serwer grup dyskusyjnych jest odpowiedzialny za połączenia z czytnikami grup i innymi serwerami, z użyciem protokołu NNTP. Do czytnika grup dyskusyjnych przesyłane są informacje o grupach i postingi, od czytnika na serwer trafiają postingi napisane przez danego użytkownika. Serwer porozumiewa się z innymi serwerami, od których czerpie zestaw artykułów (newsfeed) i wysyła im artykuły otrzymane od jego lokalnych użytkowników. Postingi i pliki konfiguracyjne do nich są przechowywane na serwerze.
Dzięki takiej architekturze można połączyć się z serwerem grup dyskusyjnych znajdującym się najbliżej, uzyskując szybkie połączenie i nie generując zbędnego ruchu na łączach międzymiastowych czy wręcz międzynarodowych. Posting wysłany na lokalny serwer w ciągu kilku godzin jest rozprowadzany w całym systemie połączonych ze sobą serwerów.
Administrator serwera zwykle nie udostępnia wszystkich grup dyskusyjnych z całego świata. W Polsce na większości serwerów obok grup polskich są dostępne najważniejsze hierarchie światowe, nie ma grup alt.*. Z kolei na świecie niewiele serwerów ma polskie grupy.
System wymiany postingów i informacji o grupach jest oparty o prokotół NNTP. Protokół ten jest opisany w dokumentach RFC 997 i RFC 1036 oraz RFC 822. Definiuje on zestaw poleceń, które służą do porozumiewania się ze soba klientów i serwerów grup dyskusyjnych, a także zawartość i znaczenie elementów nagłówka postingu.
Usenet jest szybkim i efektywnym systemem przesyłania wiadomości w społeczności internetowej, bardzo przydatną usługą informacyjną w Internecie. Nie zawsze jest on jednak wykorzystywany w sposób właściwy, zgodnie z jego przeznaczeniem. Użycie grup dyskusyjnych jest w nieformalny sposób regulowane przez etykietę sieciową, zwaną też netykietą (netiquette). Jest to zbiór niepisanych zasad postępowania w sieci, odnoszący się głównie do poczty elektronicznej i grup dyskusyjnych.
Ich naruszenie jest krytykowane przez innych użytkowników, a przy częstym czy znacznym naruszeniu zasad etykiety sieciowej podejmowane są przez administratorów Usenetu zdecydowane działania. Dotyczy to jednak głównie walki ze spamem: wysyłaniem komercyjnych ogłoszeń na wiele grup dyskusyjnych jednocześnie. Generalnie, by stosować się do netykiety, warto pisać zgodnie z tematyką grupy i wątku, krótko, ale treściwie, bez kłótni i osobistych wycieczek.
Usenet służy współpracy i wymianie informacji, a nie utrudnianiu innym życia. Dlatego też warto poobserwować przez pewien czas zachowanie innych uczestników dyskusji, zanim dołączy się do wątku czy utworzy nowy.
Do dobrych zwyczajów w Usenecie należy również oszczędny podpis pod wysyłanym głosem w dyskusji. Nie powinien on przekraczać 3-4 linii tekstu. Może zawierać imię i nazwisko, tytuł czy miejsce pracy, adres poczty elektronicznej i strony World Wide Web.
Jarosław Zieliński, O internetowych dyskusjach, Winter.pl, 1 września 1998